Anomi, toplumsal “denge” ve bütünleşmenin bozulduğu durumlarda ortaya çıkan ve bireyle toplum arasındaki bağın kopmasına neden olan bireysel davranışlardaki kuralsızlık ve normsuzluk durumudur.
Eski kural ve normların geçersizleştiği, yeni kural ve normların daha tam oturmadığı bu aşamada yeni kural ve normlar bireyler için yeterli ölçüde bağlayıcı, yön ve anlam verici olmaz ve anomik ortam oluşur.
Anominin başat olduğu anomik toplumlarda, insanlar hangi kural ve normlara göre düşüneceğini, durumları neye göre değerlendireceğini, nasıl davranacağını kestiremez. Bireylerin dayanışma ve birlikte davranma, birlikte bir hedef için çalışma yetileri kaybolur. İnsanlar yalnızlaşır, kendine ve topluma olan güvenini, inancını yitirir, başkasına ve topluma duyduğu sorumluluklar buharlaşır, gerginlik her yere bulaşır, saldırganlık sıradanlaşır; toplum çürür...
Bunun bireysel psikolojik sonuçları da vardır: yalnızlık, yalıtılmışlık, kültürel ve sosyal yön bulmakta zorlanma, yabancılaşma, güçsüzlük ve çaresizlik duyguları ve de en acısı kendine kıyma…
Sosyolojiyi bağımsız bir bilim dalı haline getiren ve toplumsal olguları inceleyen çalışmalarıyla tanınan Fransız Sosyolog Emile Durkheim, anomiyi İntihar kitabında ayrıntılı olarak tanımlamıştır.
Durkheim’e göre anomi ekonomik çalkantıların yoğun olduğu, üretim biçimlerinin hızla değişip üretim ilişkilerinin buna uyum sağlamada güçlük çektiği, bireyin kültürel uyumunu zorlaştıran hızlı teknolojik ve sosyal değişimlerin olduğu, kolektif bilincin bireyci bilince evrildiği, adalet duygusunun zayıflayıp, gelecek belirsizliğinin iyice artıp umutsuzluğu beslediği koşullarda filizlenir.
Kendine ve topluma yabancılaşan bireyin davranışları ve yaptıkları, işin ahlaki değerinden, diğer insanlar ve toplum için anlam ve yararından kopar, bencil bir amaca ulaşmanın aracı haline gelir.
Anomik toplumlarda artan kargaşa, otoriter yönetime davetiye çıkarır, kültürel boyutlardaki güç aralığını arttırır. Artan otoriterlik yalnızlığı, güvensizliği, değersizliği derinleştirir, bir süre sonra anomiyi besler hale gelir.
Kültürdeki toplulukçu boyut azalır, bireyci boyut yerini genişletir, bencillik artar, dayanışma azalır, toplum çözülür.
Dayanışmacı, uyumlu, yardımsever, şefkatli, çatışmadan kaçınma gibi dişil boyutlar yerine, rekabetçi, güç odaklı, başarının ve maddi kazanımların önemsendiği, kişisel amaçların ön plana çıktığı eril boyutlar baskın olur. Gerginlik artar, çatışma her zaman kapı arkasındadır.
Belirsizliğe direnç boyutu azalır. Kaygı tavan yapar. Depresyon fırsatı kaçırmaz. Yaratıcılık sisler arasında kaybolur, toplum dinamizmi yerle yeksan olur.
Bireyler önünü göremediğinden kültürel boyutta uzun dönemli eğilimler azalır, kısa dönemli eğilimler artar, toplum olduğu yerde sayar, geleceğe dönük planlar yapılamaz, yeni koşullara uyum azalır ve problemler çözülemediğinden refah ve huzur mumla aranır.
Hoşgörü kültürel boyutu azalır, toplum bireylerin özgürleşmesine, özerkliğini kazanmasına, arzularını tatmin etmesine ve hayattan zevk almasına hoş görüyle bakmaz. Toplum bireylerin kendilerini gerçekleştirmelerinin ve mutluluklarının önünde bir engeldir.
Anomi ve onun etkilediği kültürel boyutlar ekonomik, sosyal ve siyasal gelişmelerin sonucunda ortaya çıkmaktadır.
Anomiden çıkmak, kültürel boyutları iyiye doğru geliştirmek yine insana düşmektedir. Tek başına başa çıkamayacağı bu durumlar için örgütlü mücadele gerektiği açıktır;
Tabiat odaklı, sömürüden azade bir ekonomi, adil bir gelir dağılımı, eğitimde fırsat eşitliği, kendini gerçekleştirme özgürlüğü, adalete güven duyulan bir ortam, geleceğe umutla bakılan bir iklim, dayanışmanın boy attığı…
Günler için…
